Yeryüzü Şekilleri
Sivas ilinde ortalama yükselti 1000 m. üstündedir. Dağlar, bu dağlar arasında uzanan vadiler, çukurlarda oluşmuş ovalar ve yüksek platolar Sivas'taki başlıca yeryüzü şekillerini oluşturur. Sivas İlinde ağırlıklı yeryüzü şeklini platolar oluşturmaktadır. İl alanının % 47.6 sı platolarla, % 46.2 si dağlarla, %6.2 si ise ovalarla kaplıdır. A)Dağlar: İldeki dağlar III.zamanda başlayan Alp kıvrımlaşması sırasında Kuzey ve Güney Anadolu dağ sistemleri de belirginleşmiştir. Kuzey Anadolu dağlarının güneye, Güney Anadolu dağlarının kuzeye açılan kolları il alanının büyük bölümünü kaplamaktadır. Kuzey Anadolu sistemine bağlı dağlar, Kelkit vadisiyle Kızılırmak vadisi arasını doldurarak batı-doğu doğrultusunda uzanır. Tüm Güney Anadolu'yu batıdan doğuya doğru geçen Toroslara bağlı dağlar ise Şarkışla'dan başlayıp ilin ortalarına doğru sokulur. Bu iki sıranın dışında kalan ve genellikle tek tek yükselen dağlar, ilin ikinci dereceden kabartılar ı durumundadır. 1.Köse Dağları : Kuzey Anadolu sıradağlarının güneye açılan en önemli kollarından biri olan Köse Dağları gerek yükselti gerek uzunluk gerek kapladıkları alan açısından Sivas'ın en önemli dağlarıdır. Yıldızeli'ndeki 2537m. Yükseltili Yıldız Dağı'yla başlamaktadır. Doğuya doğru Asmalı Dağı(2406m), Tekeli Dağı(2621 m), Köse Dağı (3050 m.) ve Kızıldağ (3015 m.)ile süren bu dağlara kimi kaynaklarda Kızılırmak Yayı Dağları, kimilerinde de Yeşilırmak Yayı dağları denir. Bu yüksek sıra Doğu Anadolu Dağlarıyla birleşmektedir. Kuzeyde Kelkit Vadisine doğru yükseltisi hızla azalan Köse Dağlarının büyük bölümü Karadeniz Bölgesinde kalmaktadır. Bu nedenle Karadeniz ikliminin etkileri güçlüdür. Köse Dağlarının Kuzey yamaçları yer yer iğneli a ğaçlarla, yapraklılardan meşe ve menengiç ağaçlarından oluşan ormanlarla kaplıdır.
2.Tecer Dağları : Torosların kuzeye açılan bir kolu durumunda bulunan Tecer Dağları,Gemerek-Şarkışla arasından başlar, kuzeydoğuya doğru geniş bir yay çizer ve Sivas-Kangal arasında Kulmaç Dağları adını alır. Huma Çayı Vadisi Tecer Dağlarını ikiye ayırır. Kuzeydeki sıra Çengelli, güneydeki sıra Deli Dağı adını alır. Bu iki sıra doğuya doğru uzanarak Doğu Anadolu Dağlarıyla birleşir. 3.Akdağlar: Kızılırmak Vadisinin batısından başlar. Kuzeydoğu yönünde uzanır. Sivas-Tokat ve Sivas-Yozgat sınırını oluşturur. Yıldızeli Çayı ile Kızılırmak Vadisi arasındaki üçgen alanı bütünüyle kaplayan Akdağlar, fazla yüksek değildir. Kolay geçit veren, yavaş yavaş yükselen bir kütledir. Kuzeyden azda olsa Karadeniz iklimine açık olduğu için dağların yüksek kesimleri geniş ve iğne yapraklı ormanlarla kaplıdır. Bu ormanlar İç Anadolu Bölgesinin en önemli orman serisini oluşturur. 4.İncebel Dağları : Toros sistemine bağlı olan İncebel Dağları, Gemerek yöresinde Tecer Dağlarından ayrılır. Kızılırmak vadisiyle Gemerek-Şarkışla çöküntü oluğu arasını doldurarak kuzeydoğu yönünde uzanmaktadır. Fazla yüksek olmayan, aşınarak kütleşmiş bu sıra Kızılırmak'ın kollarınca parçalanmıştır. En yüksek dorukları, 1712 m. Yükseltili Karayüce Tepe ile 1789 m. yükseltili Yücepınar Tepe'dir . Deniz etkilerine kapalı olan İncebel Dağlarında iklim çok serttir. Bu nedenle bitki örtüsünden yoksundur. 5.Yama Dağı : Volkanik yapılı bir dağdır. Çaltı suyunun kollarıyla sıkça parçalanmıştır. Divriği-Çetinkaya yöresinde çok sayıda yüksek plato tarafından kuşatılmıştır. Genellikle çıplak; bitki örtüsü bakımından fakirdir.
B) Nehirler : Sivas akarsu bakımından oldukça zengindir. Ancak bu akarsulardan vadilerin dar ve derin olması nedeniyle yeteri kadar yararlanılamaz. 1.Kızılırmak: Kızıldağ tepesinin güney yamaçlarından birkaç kol halinde çıkar. İmranlı yakınlarına kadar ayrı akan kollar İmranlı önlerinde birleşerek Kızılırmak adını alır. Zara'ya girer, Kösedağı eteklerinden gelen Habeş (Arap) çayını ve Zara ovasının güneyinde Acısuyu aldıktan sonra Hafik yönünde akışını sürdürür. Hafik önlerinde Koruçay ve Acı Irmakı aldıktan sonra yavaş yavaş Sivas'ta Tecer Çayı,Mundar Irmak, Mısmılırmak ve biraz daha batıda Yıldız Irmağını alır. Yıldızeli topraklarından geçerken Kalın Suyuyla birleşir. Şarkışla'da Kaldırak Çayı, Acısu, Gemerek'te Sızır Çayı, Kasımbeyli Deresini ve kaynağını Sızır Kasabasından alan Göksu Çayını aldıktan sonra Deveboynu yöresinde Sivas topraklarına veda eder. Anadolu'nun ortasında büyük bir kavis çizerek Karadeniz'e dökülen Kızılırmak'ın suyu Zara'ya gelinceye kadar tatlıdır. Suyunun tuzlanması Zara'dan sonra başlar. Anadolu'da Türk hakimiyetinden önce, Kızılırmak'a "HALYS" veya tuzlu deniliyordu. Bu isim batı kaynaklarından zamanımıza kadar gelmiştir. Bizans eserlerinde nehrin adı "HALYS" veya Alis "ALYS" olarak geçmektedir. Nehrin gerek eski ismi gerekse bugünkü batı kaynaklarındaki Türkçe karşılığı, Kızılırmak'ın havzasının fiziksel ve Kimyasal özellikleriyle ilgilidir. Nehrin yayıldığı alanda alçıtaşı ve tuz yatakları bulunan kumlu, kireçli ve ekseriyeti kızıl topraklar geniş yer tutmaktadır. Nehrin havzasında pek çok tuz yataklarına da rastlanır.
2.Kelkit Çayı : Gümüşhane topraklarından doğan Kelkit Çayı, Suşehri sınırıyla ilimiz topraklarına girdikten sonra dar ve derin bir vadiden akarak Koyulhisar, Reşadiye sınırlarıyla ilimiz topraklarını terkeder. Kızıldağ'dan çıkan Akşar ve Gemin dereleri önemli kollarındandır. Karaçam yörelerinden gelen derelerle de büyük ölçüde beslenir. Daracık vadisi kış aylarında kar tutmadığından ulaşım oldukça uygundur. Erzincan-Tokat karayolu da bu vadiyi takip etmektedir. Sivas topraklarında Kelkit Çayından pek yararlanılmaz.
|
